Veelgestelde vragen Steunpunt Cultureel Erfgoed

Bij rijksmonumenten die uit één gebouw bestaan, valt de gehele onroerende zaak onder het monument. Een rijksmonument kan dus niet bijvoorbeeld alleen uit een voorgevel bestaan. Ook de delen van het interieur die aard- en nagelvast zijn, vallen onder het rijksmonument. Bij rijksmonumenten die uit meerdere onderdelen bestaan, is het van belang de beschrijving in het Rijksmonumentenregister goed te lezen. Hier worden de verschillende onderdelen beschreven, zoals een boerenwoonhuis met twee schuren. Voor gemeentelijke monumenten geldt doorgaans hetzelfde, tenzij de erfgoedverordening van de gemeente anders bepaalt.

Over elk rijksmonument is informatie te vinden in het Rijksmonumentenregister. Ook is van sommige rijksmonumenten extra informatie beschikbaar in de Kennisbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De meeste gemeentelijke monumenten hebben ook een beschrijving. Deze kunt u opvragen bij de gemeente. Ook heeft de Kaart Cultuurhistorie Zeeland informatie over een groot aantal objecten, zoals gebouwen die zijn geïnventariseerd tijdens het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) of boerderijen. Voor meer informatie, zoals foto’s en bouwvergunningen, kunt u terecht bij het archief van uw gemeente.  

Allereerst moet het erfgoed dat al beschermd is op basis van gemeentelijke verordeningen en bestemmingsplannen worden opgenomen in het omgevingsplan. Denk hierbij aan gemeentelijke monumenten, archeologische verwachtingswaarden, monumentale bomen die zijn opgenomen in een Algemene Plaatselijke Verordening en panden die in het bestemmingsplannen beschermd zijn als ‘cultuurhistorisch waardevol pand’.

Daarnaast schrijft de Omgevingsverordening Zeeland voor dat gemeenten regels in hun omgevingsplannen moeten opnemen voor een aantal vormen van erfgoed (artikel 5.45) en molenbiotopen (artikel 5.46).

In artikel 5.130 van het Besluit kwaliteit leefomgeving staat dat gemeenten in hun omgevingsplannen rekening moeten houden met cultureel erfgoed. Onder cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving valt meer erfgoed dan alleen beschermde monumenten. Daarom zullen gemeenten voor ze een omgevingsplan opstellen het erfgoed op hun grondgebied moeten onderzoeken. Klik hier voor meer informatie.

Ook moet de gemeente regels opnemen om te voorkomen dat er in de omgeving van een monument activiteiten plaatsvinden die de omgeving ontsieren of beschadigen.

Nee, dit hoeft niet, omdat rijksmonumenten al zijn beschermd op grond van de Erfgoedwet. Het kan echter wel praktisch zijn, omdat de gemeente wel regels met betrekking tot de omgeving van het monument moet opnemen in het omgevingsplan.

Artikel 5.130 van het Besluit kwaliteit leefomgeving verplicht gemeenten in het omgevingsplan regels op te nemen die ervoor zorgen dat de omgeving van monumenten niet zodanig aangetast wordt dat dit de monumenten ontsiert of beschadigt. Dit geldt zowel voor rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en voor andere monumenten die op basis van het omgevingsplan zijn aangewezen, zoals cultuurhistorisch waardevolle panden. Welke regels moeten worden opgesteld en hoe ver de omgeving van een monument reikt, mogen gemeenten zelf bepalen. Klik hier voor meer informatie.

Er zijn meerdere mogelijkheden. Zo kan het volledige kadastrale perceel worden aangeduid. Ook is het mogelijk alleen het daadwerkelijke monument in te tekenen. Een goede methode hiervoor is het Erfgoed Registratie Systeem. Let op! Ook als je gemeente nog geen omgevingsplan heeft, is het op basis van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken verplicht deze aanduiding aan de Dienst voor het kadaster door te geven.

Deze aanduidingen hebben pas betekenis als hier regels aan gekoppeld zijn. Deze kunnen per gemeente verschillen. Dat een pand ooit onderzocht is in het Monumenten Inventarisatie Project (MIP), betekent niets meer dan dat het ooit is onderzocht. Het is dus niet automatisch een beschermd monument.

Op basis van artikel 13.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving is het verplicht om voor alle rijksmonumentenactiviteiten (het slopen, verstoren, verplaatsen, wijzigen van rijksmonumenten, of deze zodanig herstellen of gebruiken dat ze worden ontsierd of in gevaar gebracht) verplicht een omgevingsvergunning aan te vragen. Hierop zijn vijf uitzonderingen, die dus niet vergunningplichtig zijn: 

1. Noodzakelijke reguliere werkzaamheden die zijn gericht op het behoud van de monumentale waarden, als detaillering, profilering, vormgeving, materiaalsoort en kleur niet worden gewijzigd. 
2. Alleen inpandige wijzigingen van een onderdeel van het monument dat uit het oogpunt van monumentenzorg geen waarde heeft. 
3. Het met inachtneming van monumentale waarden op een begraafplaats die beschermd is als rijksmonument plaatsen van grafmonumenten, doen van begravingen of bijzettingen en het ruimen van graven die niet zijn beschermd als rijksmonument. 
4. Het bij archeologische rijksmonumenten doen van een sondering of grondboring met een boordiameter van niet meer dan 10 cm. 
5. Het bij archeologische rijksmonumenten dichten van een verstoringsgat van niet meer dan 1 m3. 

Zie voor meer informatie de pagina Vergunningvrij.

Ja. De opsomming van bouwwerken die normaal gesproken vergunningsvrij gebouwd kunnen worden in artikel 22.27 van de Bruidsschat omgevingsplan, geldt niet voor beschermde monumenten. Bouwen bij rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten is dus vergunningplichtig. Ook voor beschermde stads- en dorpsgezichten gelden uitzonderingen. Zie hiervoor artikel 22.27 en 22.28 van de Bruidsschat omgevingsplan. Klik hier voor meer informatie.

Zie hiervoor de Wegwijzers advies omgevingsvergunning. De gemeente moet verplicht advies vragen aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed als er sprake is van een rijksmonumentenactiviteit met een ingrijpende ingreep bij een gebouwd of aangelegd monument (slopen, deels slopen, ingrijpend wijzigen, reconstrueren, herbestemmen of verplaatsen). Bij meervoudige vergunningaanvragen voor rijksmonumentenactiviteiten bij archeologische monumenten moet de RCE instemmen, dus moet de gemeente advies vragen. Bij enkelvoudige vergunningaanvragen bij archeologische monumenten is het Rijk zelf bevoegd gezag.

Nee, dit hoeft niet, maar het mag wel.

Hiervoor is het Toetsingsdocument Bouwhistorisch onderzoek een handig hulpmiddel.

Een aantal Zeeuwse gemeenten heeft gemeentelijke monumenten. Er zijn subsidiemogelijkheden voor gemeentelijke monumenten in de volgende gemeenten: 

• Borsele
• Goes
• Kapelle
• Schouwen-Duiveland
• Sluis (alleen voor kerken en molens)
• Terneuzen
• Tholen

Er zijn helaas weinig subsidiemogelijkheden voor boerderijen die geen beschermd monument zijn, ook niet als ze zijn opgenomen in de provinciale lijst van cultuurhistorisch waardevolle boerderijen. De weinige subsidiemogelijkheden zijn opgenomen in dit document. Let op! Dit document wordt niet regelmatig bijgewerkt. Informatie kan verouderd zijn. Voor advies over agrarisch erfgoed kunt u contact opnemen met het Zeeuws Erfgoed Expertteam.

Voor het aanvragen van subsidie voor instandhouding of restauratie is van belang om te weten wat de huidige of oorspronkelijke functie van het gebouw is. Dit bepaalt namelijk voor welke subsidie het monument in aanmerking komt. De huidige functie wordt bepaald aan de hand van de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Zoek hier het adres op en bekijk welk gebruiksdoel het pand heeft. De originele functie wordt bepaald in het Rijksmonumentenregister. Zoek hier het adres op en bekijk welke oorspronkelijke functie het monument heeft.

Gebouwen die in de BAG een woonfunctie hebben, of een gedeeltelijke woonfunctie, komen voor onderhoud en restauratie in aanmerking voor de Woonhuissubsidie.

Gebouwen die als oorspronkelijke functie in het Rijksmonumentenregister géén woning hebben, komen in aanmerking voor de Subsidieregeling instandhouding monumenten en de provinciale regeling Restauratie rijksmonumenten.

Ja, maar alleen als het gebouw waar dit erfgoed zich bevindt een rijksmonument is én het orgel, de luidklok of het uurwerk opgenomen is in de lijsten van klinkend erfgoed. Mocht een orgel, luidklok of uurwerk van een rijksmonument nog niet op deze lijst staan, omdat het nog niet onderzocht is, neem dan contact op met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Als het orgel, de luidklok of het uurwerk deel uitmaakt van een gemeentelijk monument, neem dan contact op met de gemeente.

Een gemeente heeft een aantal wettelijke taken op het gebied van erfgoed, maar heeft daarnaast ook beleidsvrijheid om meer te doen. De syllabus voor nieuwe erfgoedprofessionals van het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland geeft een mooi overzicht van de taken. Let op! Deze is opgesteld vóór de invoering van de Omgevingswet en het ondertekenen van het Verdrag van Faro door Nederland. Informatie kan daarom verouderd zijn.